Nhà máy in tiền Khánh Thi thuộc Bộ Tài chính là một trong những nơi sản xuất giấy bạc Tài chính - Đồng bạc cụ Hồ trong cuộc kháng chiến chống Pháp. Sau ngày toàn quốc kháng chiến bùng nổ, theo chỉ đạo của Chính phủ và Bộ Tài chính, cán bộ công nhân viên cơ quan Ấn loát đã vận chuyển hơn 300 tấn máy, giấy, mực in tiền từ Nhà máy in tiền ở đồn điền Chi Nê - Hòa Bình đi theo đường sông từ Nho Quan - Vụ Bản - Tuyên Quang lên núi rừng Việt Bắc, lên địa điểm mới tại xã Bản Thi, huyện Chợ Đồn, tỉnh Bắc Cạn để tiếp tục sản xuất giấy bạc phục vụ kháng chiến.
Ngày 6/3/2014, tại thôn Ngầu 1, xã Hùng Mỹ, huyện Chiêm Hoá (nay là Thôn Ngầu 1, Xã Tân Mỹ, tỉnh Tuyên Quang). Công trình đã được hoàn thành Bia Di tích lịch sử Nhà máy in tiền Khánh Thi. Công trình được tỉnh Tuyên Quang và Bộ Tài chính đầu tư xây dựng, thể hiện sự quan tâm của chính quyền địa phương đối với di tích lịch sử ngành Tài chính, là niềm vinh dự lớn lao của các thế hệ cán bộ ngành Tài chính và lớp cán bộ nhân viên của Nhà máy in tiền Khánh Thi thuở trước.
Lễ cắt băng khánh thành Di tích lịch sử Nhà máy in tiền Khánh Thi
Cùng ôn lại lịch sử hình thành Nhà máy in tiền Khánh Thi. Tháng 10/1947, giặc Pháp ồ ạt tấn công lên Việt Bắc hòng triệt phá cơ quan đầu não kháng chiến của ta. Tại đây, chúng mở các cuộc tấn công vào Bản Thi nhằm triệt phá cơ sở in giấy bạc của ta. Biết trước được ý đồ của thực dân Pháp, công nhân cơ quan Ấn loát đã được lệnh đánh sập nhà xưởng, ngụy trang máy móc thiết bị kỹ thuật nhằm tránh sự phá hoại của địch. Sau đó, Chính phủ và Bộ Tài chính đã chỉ đạo di chuyển nhà máy in tiền vào sâu trong một khu rừng kín đáo ở Mộc Lan (cách nơi sản xuất cũ 4 km), đồng thời xây dựng thêm một cơ sở in giấy bạc đặt tại xã Hùng Mỹ, huyện Chiêm Hoá, tỉnh Tuyên Quang (này thuộc Xã Tân Mỹ, tỉnh Tuyên Quang). Cơ sở mới này được đặt tên là Nhà máy in tiền Khánh Thi thuộc Bộ Tài chính ....
Với địa thế rừng núi hiểm trở và lòng dân kiên trung, trong suốt thời kỳ kháng chiến, mảnh đất và con người Tuyên Quang đã đùm bọc cho Trung ương Đảng, Quốc hội, Chính phủ và Chủ tịch Hồ Chí Minh hoạt động. Là một trong số các bộ, ngành sơ tán lên núi rừng Tuyên Quang trong suốt 9 năm kháng chiến trường kỳ, từ Tú Thịnh, Minh Thanh, Phú Lương, Hùng Mỹ, Bình Nhân... ở đâu Bộ Tài chính cũng đều được đồng bào các dân tộc che chở, để rồi từ đó, một nền tài chính cách mạng không ngừng lớn mạnh, trưởng thành, góp phần vào thắng lợi trong cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp xâm lược.
Những đồng bạc Tài chính - giấy bạc Cụ Hồ được sản xuất tại Nhà máy in tiền Khánh Thi đã có mặt ở các vùng kháng chiến, góp phần lưu thông tiền tệ quốc gia và trở thành vũ khí quan trọng đấu tranh với thực dân Pháp trên mặt trận kinh tế - tài chính.
Khắc phục khó khăn, dựa vào nhân dân, trong suốt thời gian từ năm 1947 đến cuối năm 1950, Nhà máy in tiền Khánh Thi đã in và phát hành ở vùng tự do cũng như trong vùng địch tạm chiếm nhiều loại tiền với các mệnh giá khác nhau. Trên mỗi tờ bạc đều mang hình ảnh Bác Hồ với hình ngôi sao năm cánh và nhiều hình ảnh sinh động về cuộc kháng chiến anh dũng của quân và dân ta.
Trong thời gian ở tại xã Hùng Mỹ, huyện Chiêm Hóa, tỉnh Tuyên Quang, sống giữa bản làng, với những người dân luôn hết lòng vì cách mạng, hơn 100 cán bộ, công nhân Nhà máy in tiền Khánh Thi đã hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ đặc biệt là in tiền cho cách mạng trong điều kiện thiếu thốn trăm bề và luôn phải đối mặt với những khó khăn, thử thách.
Bên cạnh những nhiệm vụ chính, các cán bộ công nhân viên của nhà máy in tiền Khánh Thi luôn chú trọng công tác dân vận, xây dựng mối quan hệ gắn bó mật thiết với nhân dân địa phương… Đáp lại những tình cảm đó người dân nơi đây đã đùm bọc, chở che cán bộ công nhân nhà máy. Dân quân du kích của xã Hùng Mỹ đã tham gia trực tiếp bảo vệ an toàn Nhà máy trong suốt thời gian Nhà máy in tiền Khánh Thi hoạt động tại đây.
Toàn cảnh bia lưu niệm Di tích nhà máy in tiền Khánh Thi Xã Tân Mỹ, Tuyên Quang
Địa danh này cùng với hệ thống di tích của Bộ Tài chính tại Tuyên Quang trở thành một "địa chỉ đỏ" ý nghĩa, giúp giáo dục truyền thống yêu nước, tự hào dân tộc và tinh thần vượt khó của các thế hệ cán bộ ngành Tài chính Việt Nam.
Nguồn: Sách "Các lịch sử ngành Tài chính".