Trong tiến trình lịch sử ngành Tài chính Việt Nam, các địa điểm cơ quan Trung ương đứng chân trong thời kỳ kháng chiến chống thực dân Pháp không chỉ mang giá trị lịch sử mà còn là minh chứng sinh động cho năng lực tổ chức, điều hành nền tài chính quốc gia trong điều kiện đặc biệt. Tại xã Kiên Đài, tỉnh Tuyên Quang, cụm di tích gắn với hoạt động của Bộ Tài chính và Ban Kinh tế Chính phủ giai đoạn 1950–1951 là một trong những địa chỉ tiêu biểu như vậy.

Địa điểm ở và làm việc của Bộ Tài chính giai đoạn 1950 - 1951 (Thôn Nà Làng, xã Kiên Đài, tỉnh Tuyên Quang)

Sau chiến thắng Biên Giới (1950), cục diện chính trị - quân sự của ta và địch đã có nhiều thay đổi có lợi cho cuộc kháng chiến của dân tộc. Trung ương Đảng, Chính phủ cùng nhiều bộ, ban, ngành đã quyết định di chuyển lên Chiêm Hóa - Tuyên Quang để đảm bảo an toàn, bí mật và tổ chức thành công nhiều sự kiện quan trọng cùng với Đại hội Đảng lần thứ II như Đại hội chiến sỹ thi đua toàn quốc lần thứ nhất, Đại hội thống nhất Mặt trận Việt Minh Liên - Việt... Tháng 9/1950, Bộ Tài chính đã di chuyển trụ sở đến ở và làm việc tại thôn Nà Làng, xã Phú Bình, huyện Chiêm Hóa (nay là thôn Nà Làng, xã Kiên Đài, tỉnh Tuyên Quang). Đây là nơi ở và làm việc của Bộ Tài chính trong thời gian 7 tháng, từ tháng 9/1950 đến tháng 4/1951.

Cùng làm việc với Văn phòng Bộ Tài chính và các phòng sự vụ tại thôn Nà Làng, xã Phú Bình, còn có Nha Ngân khố quốc gia, Nha Trước bạ công sản và điền thổ, Nha Hưu bổng, Nha Thuế trực thu, và Vụ Thuế nông nghiệp, Sở Thuế Trung ương, Sở Kho thóc Trung ương.

Hội nghị ngành Tài chính toàn quốc tại chiến khu Việt Bắc

Trong những ngày sống và làm việc tại đây, Bộ Tài chính đã hoàn thành một khối lượng công việc lớn và quan trọng như báo cáo tài chính năm 1950, báo cáo 9 tháng đầu năm của Nha Tín dụng sản xuất, lên kế hoạch cho việc phát hành công trái năm 1951... Trong những năm 1949 -1950, tài chính nhà nước còn rất phân tán, các địa phương và các ngành phải tự lo liệu một phần kinh tế, các khoản thu của Trung ương và địa phương chồng chéo. Để khắc phục tình trạng trên, đáp ứng hiệu quả cho công cuộc kháng chiến, bước sang năm 1951 Bộ Tài chính đã chủ trương chỉnh đốn việc xây dựng và thi hành chính sách thu chi nhằm thay đổi căn bản hoạt động quản lý tài chính nhà nước, tạo nên bước ngoặt quan trọng trong quá trình xây dựng và phát triển nền tài chính quốc gia. Bộ Tài chính đã củng cố kiện toàn lại bộ máy quản lý tài chính từ Trung ương xuống địa phương theo nguyên tắc tập trung. Ở Bộ Tài chính thành lập thêm một số tổ chức mới, như: Vụ Thuế nông nghiệp, Vụ Ngân sách, Vụ Kế toán, Vụ Thanh tra, ngoài ra, thành lập 2 ngành dọc trực thuộc Bộ là Sở Thuế, Sở kho thóc.

Như vậy, trong thời kỳ kháng chiến 9 năm, nếu như gọi cơ quan Bộ Tài chính tại thôn Cảy, xã Minh Thanh, huyện Sơn Dương, tỉnh Tuyên Quang là nơi ở, làm việc lâu nhất của Bộ và các đơn vị trực thuộc (dài hơn 3 năm, từ giữa năm 1951 đến tháng 10/1954) thì thời kỳ cơ quan Bộ ở thôn Nà Làng, xã Kiên Đài, tỉnh Tuyên Quang là ngắn nhất, chỉ trên 7 tháng. Do yêu cầu của kháng chiến, đến giữa năm 1951, cùng với nhiều cơ quan khác của Trung ương, Bộ Tài chính một lần nữa chuyển trụ sở về huyện Sơn Dương và ở đây cho tới ngày về tiếp quản Thủ đô.

Địa điểm Bộ Tài chính tại thôn Nà Làng được xếp hạng di tích lịch sử theo Quyết định số 225/QĐ-UBND ngày 28/6/2013 của UBND tỉnh Tuyên Quang; nhà bia tưởng niệm được xây dựng năm 2020.

Theo dòng sự kiện lịch sử, năm 1947, Bộ Tài chính di chuyển đến thôn Cầu Bì, xã Tú Thịnh (nay thuộc xã Sơn Dương). Đến tháng 9/1950, Bộ chuyển địa điểm làm việc về thôn Nà Làng, xã Phú Bình (nay là xã Kiên Đài). Sau đó, tháng 4/1951, cơ quan tiếp tục chuyển đến làng Cảy, xã Thanh La (nay là xã Minh Thanh) và duy trì hoạt động đến năm 1954.

Các độc giả nhớ theo dõi phần tiếp theo sẽ là bài viết về nơi làm việc lâu nhất của Bộ Tài chính tại ATK.

Nguồn: Sách "Các lịch sử ngành Tài chính" (Nhà xuất bản Tài chính)